Weet jij nog waar je was tijdens de zonsverduistering van 1999?
Ik was 9 jaar en bekeek de gedeeltelijke verduistering vanaf een strand in Zeeland. Mijn broertje en ik hadden alle twee een eclipsbril gekregen, die we met ons leven bewaakten. Op een gegeven moment besloot ik dat ik de eclips ook wel vanuit zee kon bekijken. Dus dat deed ik, drijvend op de golven met het brilletje op. Die ervaring heeft absoluut bijgedragen aan mijn fascinatie voor de sterrenhemel.
In 1999 was Koen 20. Hij joeg in Frankrijk achter de verduisterde zon aan, want daar was toen de volledige eclips zichtbaar. Helaas was er bewolking en daardoor waren er zoveel mensen onderweg dat er files stonden.
Tot augustus van dit jaar hadden we dus alle twee nog nooit een complete zonsverduistering gezien aan een heldere hemel. Omdat we dat toch wel heel graag eens wilden meemaken, reisden we naar Spanje.
Hoe reis je met een telescoop (of twee of drie?)
Voor ons alle twee was het een tijd geleden dat we hadden gevlogen. Wat het een extra puzzel maakte, was dat we onze zonnetelescoop en smarttelescoop graag mee wilden nemen. Onze vriend Matthijs, die regelmatig naar exotische bestemmingen vliegt en daar de meest prachtige melkwegfoto’s maakt, gaf advies. ‘De buis van de telescoop houd je in je handbagage. De smarttelescoop ook. Statieven kunnen prima in het ruim.’ Gratis tip van ons voor als jij ooit met je telescoop op reis wilt: zorg dat je 20 kg ruimbagage regelt, dan sta je niet net als wij met een weegschaal te puzzelen of je trui en je statief samen in je koffer mogen.
Op het vliegveld werd onze handbagage natuurlijk gecontroleerd. Op de afbeelding op het scherm van de security konden we precies de verrekijker en onze dichterbijkijker (lees: een 2×54 starfield-verrekijker) ontdekken. ‘In de gele koffer zit de buis van een telescoop,’ vertelden we alvast maar.
Op zoek naar een mooie waarneemplek
Voordat we aan onze reis begonnen, hadden we uitgerekend waar in Spanje op 12 augustus statistisch gezien de minste kans op bewolking was. We vlogen naar Reus, een klein vliegveld aan de noordoostkust en met onze huurauto reden we daarna nog zo’n 130 km naar het stadje Alcañiz. Vlakbij ontdekten we een prachtig meertje, maar op de avond van 11 augustus was de oever al met hekken afgezet. Hetzelfde gold voor veel kleine weggetjes. De Spaanse overheid was huiverig voor eclipsjagers die met hun warme uitlaat de droge berm in brand zouden kunnen zetten. Wij moesten dus op zoek naar plan B!
In de buurt van Alcañiz was het op verschillende plaatsen mogelijk om kaartjes te kopen en op een groot terrein de verduistering te zien. Dat deden we voor bijvoorbeeld het nabijgelegen motorcircuit. Dan hadden we in ieder geval die optie, maar de locatie sprak ons iets minder aan dan het meertje. Op de ochtend van 12 augustus bedachten we dat het personeel van het hotel misschien wel een goede suggestie had. Als je ergens woont, ken je immers plekken die mensen van buiten (en Google) niet kennen.
De receptioniste schreef voor ons op een blaadje: Cabezo del Cuervo. Het hoofd van de kraai, betekent dat. Het was een heuvel net buiten de stad, zei ze. Daar had je mooi vrij zicht naar het westen. Natuurlijk gingen wij direct even scouten. Passend bij de naam stond bovenop de heuvel een zuil met daarop een grote kraai! We verwonderden ons over de prachtige omgeving. Op de heuvel zelf waren met stenen de omtrekken van een zon en een maan uitgetekend. Dat vonden we erg leuk. Het bleek dat je die avond niet met de auto naar boven mocht, maar de plaats en het uitzicht spraken ons erg aan. Dat werd plan A!
Zou het allemaal wel goed gaan?
Die middag probeerden we een beetje te slapen. Het was sowieso te warm om iets anders te doen. Tegen vijf uur ijsbeerde ik door de hotelkamer. Moesten we niet alvast gaan? (Koen: ‘Het begint pas om half acht hè? En heb je gezien hoe warm het nog is?’) Zouden de wolken in de verte oplossen? (Koen: ‘Jazeker, ze hangen daar al de hele middag een beetje. Daar hebben we echt geen last van.’) En zou er nog een parkeerplekje voor ons zijn? (Koen: ‘Er zijn meerdere parkeerplaatsen en anders zet ik jou gewoon alvast in de buurt af.’)
Cabezo del Cuervo
Gewapend met onze apparatuur, veel water, broodjes en twee witte T-shirts waarvan we een soort hoofdbescherming hadden geknoopt, omdat we onze petten vergeten waren, gingen we op weg. Koen sprak zijn verbazing uit over hoe rustig het was. ‘Ik had verwacht dat we ons door massa’s mensen heen zouden moeten worstelen!’ Op de kleine parkeerplaats vlakbij de heuvel was nog één plekje vrij. Dat ging alvast goed!
Met de zonnetelescoop in de koffer, de smarttelescoop in de rugzak en de statieven in de hand, begonnen we de heuvel op te klimmen. Het was 38 graden en om de zoveel meter moesten we even stoppen. Toen we bovenaan de heuvel kwamen, stond die vol met auto’s! Ik was erg verontwaardigd. Wij helemaal naar boven geklommen en deze figuren zaten gewoon te chillen in hun airco! Stiekem vonden we het heel prettig dat na een half uurtje de politie verscheen om alle auto’s naar beneden te sturen. Tot grote hilariteit van een Amerikaans gezin, kwam de politieauto de laatste steile helling van de heuvel bijna niet op. Dat geeft een beetje een beeld van onze route.
Op de heuvel verzamelden zich zo’n 150 mensen. Het was warm, maar gezellig. Mensen hadden eten en drinken mee. Er werden eclipsbrillen uitgedeeld. En onder de paar bomen die er stonden, boden mensen elkaar aan om de schaduwplekjes te delen. Een vogel vond al die drukte ook erg leuk en gaf een compleet fluitconcert. Wij zetten onze telescopen neer aan de rand van de heuvel. Naast ons kwam een man staan die ook speciaal voor de eclips naar Spanje gereisd was. Hij hoopte met zijn camera mooie foto’s te maken. In de verte zagen we de groenachtige contouren van de bergen. De lucht was stralend blauw en zoals Koen had voorspeld, losten de wolken helemaal op.
En toen begon het!
In Nederland begon de eclips iets eerder. We hadden onze families en vrienden van eclipsbrillen voorzien en al snel kregen we foto’s toegestuurd van mensen die naar de zon keken en er ook daar een feestje van maakten met een eclipspicknick, of samen op het strand bijvoorbeeld. Toen we ook in Spanje het eerste stukje van de maan voor de zon zagen schuiven, was het verwachtingsvolle enthousiasme bijna tastbaar. Langzaam – maar in onze beleving ging het eigenlijk heel snel – nam de maan haar plaats voor de zon in. Veel mensen kwamen vragen of ze even door de zonnetelescoop mochten kijken. Natuurlijk! Aan de rand van de zon was een grote zonnevlam zichtbaar. Prachtig om te zien! Verwondering en verbazing bij iedereen die een kijkje kwam nemen en grote opwinding en blijdschap bij onze buurman de fotograaf.
Ondertussen tekende ik in mijn journal de verschillende stadia van de verduistering en noteerde ik wat me opviel. Ik was ontzettend benieuwd of we echt Baily’s parelsnoer, de diamanten ring en de corona zouden kunnen zien.
Met niets te vergelijken
In theorie wisten we natuurlijk best wat een zonsverduistering is. De maan schuift voor de zon en de schaduw van de maan valt op de aarde. Maar wat er om je heen en met jezelf gebeurt als je een volledige verduistering meemaakt, is eigenlijk bijna niet te beschrijven.
In ‘Dag & Nacht. De hemel verklaard door Helga van Leur en Govert Schilling’ (2020), schrijven de auteurs: ‘Een totale zonsverduistering is misschien wel het meest indrukwikkende hemelverschijsel dat er bestaat.’ Na onze ervaring in Alcañiz durven we te zeggen: Ze hebben gelijk!
In zijn ‘Handboek Sterrenkunde’ (2021) schrijft wetenschapsjournalist Govert Schilling:
‘Als je ooit de kans hebt om een totale zonsverduistering waar te nemen, aarzel dan niet. (…) Probeer het verschijnsel te vereeuwigen met een foto- of video camera op statief (…) En vergeet niet geluidsopnamen te maken: daarmee leg je de opwinding van het moment vast voor later.’
Vooral dat laatste bleek een gouden tip!
Van te voren hadden we besloten dat we op het moment van de verduistering niet met apparatuur bezig wilden zijn. De totaliteit duurde immers maar een kleine twee minuten. De smarttelescoop maakte een video, Koen maakte met zijn telefoon op een klein statief een timelaps: alles wat wij hoefden te doen, was genieten.
En toen was het zo ver!
Vlak voor de verduistering werd het merkbaar donkerder en koeler. De enthousiaste vogel vlak bij ons stopte met zingen. De krekels in het hoge gras van de berg, werden stil. De toeschouwers daarentegen, raakten steeds meer opgewonden. Toen de maan de zon bijna helemaal bedekte, wees Koen op de oostelijke hemel: ‘Dat zijn geen wolken.’ We zagen de schaduwbanden: een soort snel bewegende golven van licht en donker, die veroorzaakt worden door de breking van het licht in de atmosfeer. Van rechts zagen we de schaduw van de maan aankomen snellen over het landschap. En toen schoof de maan helemaal voor de zon. We zagen het parelsnoer: kleine bolletjes licht aan de zijkant van de eclips. De diamanten ring verscheen: één laatste stralende flits zonlicht.
Daarna zagen we heel duidelijk en helder de corona afsteken tegen de donkere geworden hemel.
De zonnevlam die we eerder door de telescoop hadden gezien, bleef zichtbaar als een rood pluisje dat aan de zon vast zat. Links van de zon verscheen de planeet Venus.
De mensen op de berg begonnen te juichen. Riepen hoe prachtig ze het vonden of voelden ineens, zonder dat ze daar iets aan konden doen, de tranen over hun wangen lopen. ‘Het was ontroerend’, zei iemand. ‘Het was bizar’, merkte onze buurman de fotograaf op. Wij merken zelf dat we twee weken na dato nog steeds naar woorden zoeken.
Er gebeurt tijdens een eclips zoveel, zo snel, op zoveel verschillende niveaus, dat je tijd nodig hebt om de ervaring te verwerken. Op het moment dat de zon bijna verduisterd wordt, voelt je lichaam dat er iets niet klopt. Sommige mensen worden duizelig of moeten echt even gaan zitten. Op een existentieel niveau realiseer je je hoe ongelofelijk bijzonder het is dat de schaduw van de maan over je heen valt en dat jij onderdeel bent van dat ongelofelijk mooie heelal, waarin nog zoveel is waarvan wij het bestaan misschien niet eens vermoeden. Het was prachtig, overweldigend en absoluut voor herhaling vatbaar. Neem van ons aan: een eclips is verslavend.
Een eenhoorn en een haai
Na het hoogtepunt van de verduistering pakten sommige mensen hun matjes en tassen weer bij elkaar, en gingen naar huis. De meeste mensen bleven om te zien hoe de nog gedeeltelijk verduisterde zon onder ging. Dat konden we zien zonder eclipsbril. Omdat de zon zo laag boven de horizon stond, leek hij extra groot: een oranjerode halve maan. Op een gegeven moment, was nog de helft van de zonnesikkel te zien: ‘Het is een eenhoorn!’ zei ik. ‘Het is een haai!’ zei Koen. Maar we waren te veel onder de indruk om uit te maken wie van ons er gelijk had.
Vallende sterren
In de luwte van de avond, terwijl iedereen naar huis of terug naar een hotel ging, bleven wij liggen op de door de zon verwarmde stenen, om de ervaring helemaal in ons op te nemen. Langzaam werd het echt donker. De eerste sterren verschenen. We zagen de poolster: veel lager dan wij die in Nederland altijd zien. Het sterrenbeeld schorpioen kwam helemaal boven de horizon uit! We gingen op zoek naar Messier 6 en 7 en dat lukte. Ondertussen vielen om ons heen de vallende sterren van de Perseïdenzwem en trokken sporen van rood, groen en goud in de lucht.
We hopen dat jullie net zo’n magische avond hebben gehad als wij. In ieder geval zullen wij nooit meer vergeten waar we waren op de avond van 12 augustus van 2026. Een ervaring om te koesteren. Op naar nog heel veel meer moois!
